Hanneke van Veen

Archief beheerder

Een paar maanden geleden las ik in de Volkskrant dat Nederland in plaats van groener steeds kaler wordt door… ontbossing.
Dat komt omdat boeren die op hun land bomen lieten groeien (en daar subsidie voor kregen) nu die bomen flink aan het kappen zijn. Toen de subsidiekraan werd dichtgedraaid werd het voordeliger de grond weer voor agrarische doeleinden te gaan gebruiken. Best begrijpelijk, maar niet erg bevorderlijk in verband met klimaatverandering.
Overigens is de terugloop van bosoppervlak in Nederland al langer aan de gang. Sinds 2013 verdwijnt jaarlijks per saldo 1.350 hectare bos. Niet bepaald om vrolijk van te worden en reden genoeg om te kijken wat daar aan te doen valt.

Samen op de bres…

Die informatie bleef maar doorzeuren in mijn hoofd, waardoor ik op het idee kwam van een actie speciaal gericht op senioren. Veel ouderen maken zich zorgen over het klimaat en denken daarbij aan hun kinderen en kleinkinderen. Zo is er een groep ontstaan op initiatief van Urgenda: Grootouders voor het klimaat, waarvan ik lid werd.
Geregeld demonstreren we in Den Haag op het Plein, bij de Tweede Kamer om politici te overtuigen passende besluiten en maatregelen te nemen om onze wereld leefbaar te houden. Daarnast ben ik actief bij een Haagse club Slimme Senior die allerlei activiteiten organiseert om ‘onze oude dag’ zo goed mogelijk door te komen. Daar heb ik geopperd om het klimaat en bomen planten hoog op de agenda te zetten.

Fancy Fair voor bomen

Direct is enthousiast besloten om zondag 3 december 2017 een markt/fancy fair te organiseren om geld in te zamelen voor  Trees for All die zich inzet voor aanplant van bomen in Nederland en daarbuiten.

Neem iets mee, kies iets uit, bepaal je prijs en plant daarmee zo veel mogelijk bomen!

Je kunt komen om alleen rond te kijken en/of iets te kopen, maar je kunt ook zelf spullen meenemen en verkopen. Goed bruikbare artikelen die je zelf niet meer nodig hebt, maar die voor iemand anders nuttig of waardevol kunnen zijn.
Wat ervoor betaald wordt bepaal je zelf als koper. Alle inkomsten gaan in klaarstaande dozen. Daarin mogen natuurlijk ook eenmalige giften gedaan worden om het doel extra te steunen of als je zelf niets wilt kopen.
Aan het einde van de middag er een mini-veiling van schilderijen en andere waardevolle artikelen.

Iedereen welkom! Ook niet-leden

Op 3 december 2017 vanaf 15.30 tot 18 u bent u hartelijk welkom in het gebouw Bethel, Thomas Schwenckestraat 28, 2563 BZ den Haag.

Koffie, thee en frisdrank zijn beschikbaar. Alcohol wat later op de middag, evenals lekkere hapjes die thuis klaargemaakt zijn en voor een zacht prijsje verkocht worden, ook voor het goede doel natuurlijk.

We hopen op deze manier een aardig bedrag bij elkaar te brengen. Voor iedere 10 euro worden twee bomen geplant. Eén in Nederland,  de andere in Bolivia.

Meer informatie via www.slimmesenior.nl of
Hanneke van Veen, 06 55 77 26 70

 

Advertenties

In de NRC las ik een recensie over het boek Stadsnatuur maken. Making Urban Nature. Maar liefst drie schrijvers hebben hier aan meegewerkt: Jaques Vink, Piet Vollaard en Niels de Zwarte. Zij stellen dat stedenbouwkundigen en architecten ‘natuur-inclusief’ moeten gaan bouwen, maar dat ook inventieve en natuurminnende bewoners zelf kunnen zorgen voor meer groen met o.a. dakterrassen en geveltuinen.

De overtuiging dat steden (en Den Haag, als een van de minst groene steden van Nederland al helemaal) stukken groener moeten worden om er gezond te kunnen leven is voor mij een vanzelfsprekend uitgangspunt. Het interesseert me al jaren en ik heb me als ‘natuurminnende’ bewoner niet onbetuigd gelaten om extra groen aan te brengen, waar dat maar enigszins mogelijk was. Want om te wachten tot de stedenbouwkundigen en architecten zover zijn; dat gaat me veel te lang duren. Dus aan de slag!
We (mijn echtgenoot Rob en ik) maakten in 2013 een site met informatie en tips hoe je als particulier in je eigen buurt, tuin en omgeving aan de slag kunt gaan: Meer groen? Zelf doen! Later maakten we ook een site over het gevaar van hitte-eilanden dat ontstaan in steden met dichte bevolking, te veel steen en te weinig groen, zoals Den Haag.
.

Zelf aan de gang, niet zo eenvoudig?

Al meer dan tien jaar geleden las ik onheilspellende verhalen over het gebrek aan groen in steden en besloot te proberen één vierkante meter extra groen toe te voegen aan de voor- en achtertuin die ik al had. Welgemoed begon ik met een paar bakken en emmers, die ik in de kringloopwinkel had gevonden. Uit m’n tuin haalde ik plantjes door middel van uitdunning en vulde die aan met vergeet-me-nietjes en viooltjes uit het tuincentrum.
Ik was heel tevreden, maar dat duurde niet lang, want toen ik precies ging meten kwam ik bij lange na niet tot die ene vierkante meter.
Daarna kwam er een stel sedum-bakken bij op het serredak van onze woning. En uiteindelijk is het ruim gelukt door een nieuw tuinhuisje achter in de tuin te bedekken met 6 vierkante meter sedum.
.

Valeriusstraat groener!

Ruim een jaar geleden verhuisden we naar een vrij groene buurt met een mooi park en water. Ik zag echter vlak bij onze woning een grote brede straat die weliswaar vol stond met bomen maar die  stuk voor stuk in kale, lelijke boomspiegels met zand stonden. Direct kwam het idee op om daar iets aan te doen door ze te veranderen in groene boomspiegels (ook wel boomtuintjes genaamd). Zou ik dat voor elkaar kunnen krijgen? En hoe moest ik dat regelen?
Dit voorjaar (april/mei 2017) lukte het om aarde en planten te krijgen van de gemeentelijke groendienst in onze wijk voor de eerste vijf boomspiegels.  Daarna kregen we een subsidie van Fonds 1818 voor de overige 26. Zie meergroenzelfdoen.nl voor een uitgebreid verslag met foto’s van elke boomspiegel.
Dit zou ik nooit alleen kunnen doen. Rob is vanaf het begin bij alles betrokken en werkt net als een aantal vrijwilligers hard mee om alles voor elkaar te krijgen. Zonder hun hulp en die van de winkeliers die zorgen voor het water geven en onkruid bijhouden zou het hele plan nooit van de grond gekomen zijn.
.

Honderd vierkante meter?

Nú vind ik het vooral spannend (in verband met mijn vroegere actie voor één vierkante meter) als dit keer 100 vierkante meter gehaald kan worden. Als de 7 boomspiegels uit de Lübeckstraat, inmiddels gemaakt door bewoners, door de activiteiten in Valeriusstraat op een idee gebracht, meegeteld worden zal het zeker lukken. En dat is niet niks!
.

Hoe nu verder?

Den Haag telt 116.000 zogenaamde straatbomen, bomen in bos en parken niet meegeteld. Van die meer dan 100.000 boomspiegels is maar een klein deel beplant. Een veel groter deel zou beplant kunnen worden. Sinds een aantal jaren zie je dat bewoners het aandurven om ‘hun’ boomspiegel voor de deur van planten te voorzien. Zoals bijvoorbeeld in de Haagse Theresiastraat, bekend om z’n stokrozenactie van bewoners. De Theresiastaat en een flink aantal zijstraten bieden een prachtige aanblik in de lente en deel van de zomer.
Ook dringt – langzaam maar zeker – tot groendiensten en schoffelaars door dat er een groot verschil is tussen planten en onkruid. Toch komt het nog voor dat zojuist geplant groen plotseling is verdwenen en alle moeite voor niets is geweest. Bewoners zijn hier niet blij mee, maar de aanhouder wint en het plaatsen van een bordje tussen het groen helpt.
Het is te hopen dat steeds meer bewoners hun straten vergroenen en, naast geveltuintjes, klimplanten, groene daken, balkons en plantenbakken, ook boomspiegels gaan beplanten. Als honderden of duizenden bewoners dat doen zal het zeker invloed hebben of het stadsklimaat. Want dan gaat het niet meer om één vierkante meter, niet om honderd, maar om duizenden, misschien wel tienduizenden vierkante meters.
.
En dat is belangrijk. Niet alleen heeft extra groen effect op de sfeer in de straten en op de gezondheid van bewoners, maar ook op de temperatuur en de lucht die we inademen.

Eind 2014 hoorde ik voor het eerst over hitte-eilanden en hittestress en over de bijzonder nare gevolgen zoals enorme hoeveelheden doden, zoals tijdens de hittegolf van 2006 in Europa. Daar kwam nog bij dat ik ontdekte zelf op een hitte-eiland te wonen. Reden genoeg om me er goed in te verdiepen. Rob was ook snel overtuigd van de ernst van dit verschijnsel en van de onbekendheid ermee bij de meeste mensen in onze omgeving. Het gevolg was dat een site het licht zag: hitte-eilanden.nl.
Persberichten en onze up-to-date lijst met perscontacten zorgde er al snel voor dat diverse kranten erover publiceerden en ook andere media zoals radio en tv er zendtijd voor uittrokken.

Nieuw gevaar, een plant?

Nu is er iets heel anders dat me zorgen baart: een plant die wereldwijd grote ellende kan veroorzaken en waar ik nooit iets van geweten had. Een plant? Ja een plant: de Japanse duizendknoop, een zeer gevaarlijke woekeraar. Eerst dacht ik dat het waarschijnlijk om een giftige plant zou gaan, maar nee, je kunt hem zelfs eten. Bovendien bevat hij de stof resveratrol waar je van kunt afvallen.
Ik ben direct op internet gaan zoeken en vond diverse (nogal tegenstrijdige) berichten. Op Wikipedia lees ik in een van de eerste zinnen: “De plant komt oorspronkelijk uit Japan, maar doet het ook in streken elders op de wereld erg goed”. Dat klinkt positief, maar dat is nu juist het grote probleem, hij doet het TE goed.

Verder in het artikel wordt duidelijk gemaakt dat deze woekeraar overal op de wereld rampen veroorzaakt. De groeikracht is zo sterk en extreem, dat de plant asfaltwegen laat openbarsten, ondergrondse leidingen kapot maakt, funderingen van woningen en andere gebouwen aantast, rivieroevers en dijken doet verzakken en ga zo maar door. De gevolgen kunnen desastreus zijn en in Engeland is aanplant en transport van de Japanse duizendknoop al bij wet verboden. Ook in Nederland is dit groene gevaar al op honderden plaatsen gesignaleerd. Men weet nog niet goed hoe het ’t meest effectief te bestrijden is, want de plant kan… meters diep de grond in gaan, meters hoog de lucht in en meters ver in de breedte groeien. Kleine stukjes en zaden die achterblijven bij pogingen de plant uit te roeien kunnen weer de oorzaak worden van een nieuwe uitbraak.
Net zoals een andere groene plaag, die beter bekend is, maar minder gevaarlijk: het zevenblad. Ook daar kan na grondige verwijdering een klein achtergebleven snippertje opnieuw ontkiemen en nieuwe planten doen ontstaan.

Hakken, stoom, varkens en geiten

Er is nog veel onduidelijkheid over de beste bestrijding van de Japanse duizendknoop. Triest is dat hier en daar ook  glysofaat/Roundup wordt gebruikt, terwijl dat zeer omstreden is. Werken met stoom en geregeld weghalen kan ook helpen, evenals geregeld weghakken, al mag het afval absoluut niet in de GFT-bak en op composthoop terecht komen. Een andere methode is varkens en geiten te gebruiken. In Renkum werden in 2015 en 2016 al varkens ingezet als bermbegrazers.

Veel informatie is negatief, maar af en toe ook positief. Zo is er een recept voor appeltaart met duizendknoop en wordt het dus als afvalmiddel gepromoot.

Het is allemaal nog niet even duidelijk en vaak tegenstrijdig, maar dat het om een ernstig probleem gaat op wereldschaal is duidelijk. Diverse gemeenten  roepen nu burgers op om meldingen te doen en om daadwerkelijk samen onder leiding van deskundigen de plant te lijf te gaan.

Voor wie zelf zijn licht wil opsteken, hieronder wat links.

In 1989 mocht ik een column schrijven voor het blad Nieuwe Bèta; de titel was ‘Doodgewoon doodgaan’. Het ging onder andere over milieubewust begraven. In die tijd werden er voor het eerst aanbevelingen gedaan om bij begrafenissen en crematies zoveel mogelijk kunststoffen te vermijden, omdat ze in de grond en lucht schadelijke stoffen achterlaten.

Een citaat: “Ik heb het altijd al een absurd idee gevonden dat dure materialen worden verspild. Waarom luxe kisten maken, ze bewerken, lakken, voorzien van beslag en voeren met stoffen als ze de grond in gaan of worden verbrand? Waarom geen eenvoudige composteerbare kist of een stevige doos met wat compost-starter toegevoegd?”

Nog steeds ben ik voorstander van een eenvoudige milieuvriendelijke begrafenis. Me laten kisten hoeft niet, want er zijn nu grote kartonnen dozen te koop waarin je begraven kan worden.
.

Laat je niet kisten door de commercie

Het onderwerp boeide me toen en nu nog steeds. Daarom ben ik bijzonder verheugd dat Marieke Henselmans een boek aan het schrijven is dat uitvoerig informeert over dit onderwerp en waarin ze kritisch ingaat op de rol van de bekende grote verzekeraars en uitvaartondernemingen. Het boek heet Laat je niet kisten door de commercie, een mooie uitvaart voor elk budget.
.

Crowdfunding

Een boek uitgeven is tegenwoordig een hele onderneming. Daarom is Marieke een crowdfunding-actie gestart, waarbij je voor het gedoneerde bedrag het (gesigneerde) boek kunt ontvangen.

Help Marieke om het financieel voor elkaar te krijgen dat dit boek er komt. Meer informatie is HIER te vinden.

In december aan de Costa Blanca in Spanje doorbrengen leek ons wel wat. Als we dat aan familie en vrienden vertelden, was de reactie ongeloof en lachen. “Jullie naar de Costa Blanca? Nee toch, zeker naar Benidorm, ha ha.”

We begrepen het niet helemaal, maar de Costa Blanca staat bij velen bekend om het grote aantal Nederlanders dat daar overwintert en zich nauwelijks aanpast aan de gewoonten van de Spanjaarden. Ze blijven een Nederlandse krant lezen, eten bitterballen bij hun Hollands biertje en gaan, als ze zich niet lekker voelen, naar een Nederlandse arts.

We lieten ons niet weerhouden, huurden een niet te duur huis en verheugden ons op het mooie weer. Dat viel vies tegen. Onderweg waren we in de buurt van Parijs al ijs van de autoruiten aan het krabben, maar we bleven optimist; in Spanje zou het vast stukken warmer zijn.

De temperatuur was inderdaad beter, het vroor daar niet, maar het was erg somber. De zon scheen de eerste twee weken nauwelijks tot het moment dat het helemaal fout ging. regen-storm-deniaHet ging waaien en onweren, dagenlang plensbuien (in drie dagen meer dan 90 mm: een gemiddelde maand in Nederland is 70 mm), overstromingen, ongelukken en waarschuwingen op de tv. De stranden lagen vol hoge bergen zwarte algen, wegen werden afgezet, auto’s dreven door de straten. Kortom, het was bar en boos. We bleven zoveel mogelijk binnen om geen risico te lopen. Costa Blanco doopten we om tot Costa Zembla. Het was teleurstellend en we verlangden naar ons goed verwarmde huis in Den Haag. Toch lieten we ons niet kennen en planden de dagen vol met lezen, puzzelen, spelletjes doen, computeren en tv series bekijken (onze redding).

Gelukkig werd het weer beter en hebben we een aantal prachtige  parken bewonderd en een serie trips gemaakt in de bergen en langs de kust. In Dénia, de plaats waar we verbleven, hebben we veel gewandeld. We werden er overigens niet altijd vrolijk van. Opvallend was dat zoveel huizen omheind zijn met gemetselde muren, hekken, struiken en bomen, zodat je ze zelf niet of nauwelijks kunt zien. Van al deze huizen staat een groot deel leeg, want alleen te verhuren in het toeristen seizoen. Of ze staan te koop.
Daarnaast zijn er gedeelten van de stad, die uitsluitend toegankelijk zijn voor de bewoners zelf. Grote borden waarschuwen je vooral niet te gaan kijken. Verder veel hondenpoep en zwerfvuil en overal braakliggende verwaarloosde stukken en stukjes grond, vol met afval, puin, onkruid en een enkele boom. Veel half afgebouwde gebouwen, verlaten hotels en fabrieken. Je kan zien dat men ooit (in betere  tijden) begonnen is, maar gedwongen er mee te stoppen. De financiële crisis heeft in Spanje veel slachtoffers gemaakt, dat is duidelijk. De rol die de banken daarbij hebben gespeeld is niet best. Rob schreef hierover artikelen op zijn blog.

Flamenco dansers en zangers protesteren al jaren op aangrijpende wijze tegen de handelwijze van banken. Daar heb ik zeer, zeer veel respect voor. Hieronder één van hun video’s met ondertitels. Meer video’s van hun banken-acties zijn te vinden op Youtube, zoek op flo6x8.

Kort geleden zag ik een bericht op het Nederlandse nieuws dat houtkachels en open haarden bijna net zoveel fijnstof uitstoten als het gehele wegverkeer in ons land. Dat is een alarmerende boodschap, want soms is de uitstoot wel 10 keer hoger dan wat de Gezondheidsorganisatie WHO adviseert.

Op dit moment verblijven we in een gehuurd huis in Spanje (aan de Costa Blanca). Er is een gaskachel en die hebben we geregeld aan, omdat er nu van lekker warm overwinteren in dit gebied nauwelijks sprake is. We hebben pech, want het is koud, regenachtig en de zon schijnt maar sporadisch.
hout-stoken-longfondsDe eigenaren van het huis gaven ons toestemming en het advies om ook de open haard te gebruiken, maar daar zien we zonder al te veel moeite van af. We weten al jaren dat hout stoken nadelig is voor het milieu en de gezondheid van de mens.
Ik kan me voorstellen dat het ooit verboden wordt of dat er strengere regels gaan gelden. Een organisatie die al langere tijd bezig is dit ter discussie te stellen is Houtstook. Lees de rest van dit artikel »

Op weg naar de Spaanse Costa Blanca zag ik bij toeval een gedeelte van de uitzending van DWDD van 1 december 2016 over het verdwijnen van het Noordpoolijs op korte termijn, waarschijnlijk al in 2017. Aanleiding was het boek A Farewell to Ice van Peter Wadhams. Volgens dit boek smelt het ijs op de Noordpool in razend tempo. Binnen niet al te lange tijd moeten we oude films en foto’s bekijken om te weten hoe het er daar uitzag. Het programma maakte zo’n indruk dat ik lange tijd de slaap niet kon vatten en midden in de nacht weer uren wakker lag. Beroerd voelde ik me en in een soort paniek. Allerlei gedachten spookten door mijn hoofd. Is er nog iets aan te doen? En wat dan? Of is het te laat? En wie moet er wat aan doen? Hoe overtuig je de wereldbevolking van de noodzaak alles op alles te zetten om deze catastrofe te voorkomen? En wat kan ik er persoonlijk aan doen? Heeft het nog wel zin? Doodmoe viel ik uiteindelijk in slaap.

ijsbeer-op-zoek-naar-ijsIk realiseerde me natuurlijk ook zelf een deel van het probleem te zijn. De afgelopen dagen hadden we ongeveer 1.200 kilometer per auto afgelegd. Weliswaar met een Prius die we in Nederland kunnen opladen, maar in België en Frankrijk niet. In Spanje is het wel weer mogelijk, omdat het huis dat we daar huren voorzien is van een zware aansluiting op het elektriciteitsnet. Maar zo’n Prius kan niet zonder aanvullende benzine. En wat te denken van die miljoenen andere (sjoemel)auto’s en stinkende diesels die ons vergezelden en zullen blijven vergezellen in de stad en op de snelwegen?

Rob had me verzekerd dat vliegen slechter is voor het milieu dan autorijden. Het was dus kiezen tussen twee kwaden. En dan is dit nog maar een deel van het probleem. Oceanen zitten vol met plastic, bossen worden gekapt voor palmolie-plantages en soja veevoer, vlees eten kost veel te veel water en ga zo maar door. Dit alles spookte door mijn hoofd en ik realiseerde me dat we alleen iets kunnen veranderen als iedereen z’n gloeiende best gaat doen.

De dag ervoor sprak Jan Terlouw op indrukwekkende wijze over onze toekomst in DWDD, waarbij het klimaat natuurlijk ook ruimschoots aan de orde kwam. Inmiddels demonstreren grootouders op het Binnenhof in Den Haag voor meer klimaatvriendelijke maatregelen opdat hun kinderen en kleinkinderen ook een leefbare wereld kunnen hebben. Urgenda is initiatiefnemer van Grootouders voor het klimaatDat is weer positief en ik heb me direct aangemeld. En gisteren heb ik – gewapend met een grijpstok – een stuk wegberm schoongemaakt, hier vlak bij ons huurhuis (o.a. van die witte stukken piepschuim met van die bolletjes die overal en nergens achterblijven, plastic flessen, blikjes etc).

Onterecht paniek gezaaid?
Het moet me van het hart dat ik de manier van berichtgeving bij DWDD kwalijk vind. En dat terwijl de wetenschap daar zo hoog in het vaandel lijkt te staan met colleges zoals van Robbert Dijkgraaf. Of gaat het eigenlijk toch vooral om sensatie, waarbij de nuance maar liever gemeden wordt?
Op de site van DWDD staat: “
Geen ijs meer op de polen. Met Trump in het Witte Huis zal het klimaat het zwaar te verduren krijgen. Terwijl het klimaat juist nog sneller lijkt op te warmen dan verwacht. Neem bijvoorbeeld het boek A Farewell to Ice van topwetenschapper Peter Wadhams. Hij luidt de noodklok harder dan ooit tevoren. Hij stelt dat in de zomer van 2017 er geen ijs meer op de Polen zal zijn. Poolreizigster Bernice Notenboom kwam vanochtend terug uit Antarctica, waar ze het boek las. Ze kan het alleen maar met hem eens zijn.”

Maar het gaat het niet op de polen (Matthijs zegt dat ook fout in de uitzending), maar om de Noordpool. Ook Bernice Notenboom zegt dat het ALLEEN om de Noordpool gaat, maar herhaalt de samenvatting van het boek zonder enige nuancering, die toch echt op zijn plaats is. Bij het zoeken op internet naar Peter Wadhams komt een veel genuanceerder verhaal naar voren.
Een zevental topklimatologen en onderzoekers bestempelt Peter Wadhams als ‘alarmist’. Zijn verhaal zou maar zeer ten dele gebaseerd zijn op wetenschappelijk onderzoek. Het geheel smelten van het Noordpoolijs gaat waarschijnlijk wel gebeuren maar pas tussen 2030 en 2050. Al erg genoeg natuurlijk, maar dus niet volgend jaar of het jaar erop.

De wetenschappers in bovengenoemd artikel op climatefeedback.org nemen Peter Wadhams paniekzaaierij kwalijk. Door dit soort voorspellingen te doen (“Noordpool smelt in 2017”), die vervolgens niet uitkomen, zullen mensen hun vertrouwen in de wetenschap verliezen.
Niets van dat alles is te horen/zien in de uitzending van DWDD. Vier dagen na de uitzending staat op hun site nog steeds de kop: Geen ijs meer op de polen. 
Conclusie: de situatie is ernstig, maar niet zo ernstig als DWDD ons wil doen geloven. Er is nog tijd om het nodige te doen om deze ramp te voorkomen.


Hanneke van Veen