Hanneke van Veen

Archive for the ‘Tuinieren’ Category

In de NRC las ik een recensie over het boek Stadsnatuur maken. Making Urban Nature. Maar liefst drie schrijvers hebben hier aan meegewerkt: Jaques Vink, Piet Vollaard en Niels de Zwarte. Zij stellen dat stedenbouwkundigen en architecten ‘natuur-inclusief’ moeten gaan bouwen, maar dat ook inventieve en natuurminnende bewoners zelf kunnen zorgen voor meer groen met o.a. dakterrassen en geveltuinen.

De overtuiging dat steden (en Den Haag, als een van de minst groene steden van Nederland al helemaal) stukken groener moeten worden om er gezond te kunnen leven is voor mij een vanzelfsprekend uitgangspunt. Het interesseert me al jaren en ik heb me als ‘natuurminnende’ bewoner niet onbetuigd gelaten om extra groen aan te brengen, waar dat maar enigszins mogelijk was. Want om te wachten tot de stedenbouwkundigen en architecten zover zijn; dat gaat me veel te lang duren. Dus aan de slag!
We (mijn echtgenoot Rob en ik) maakten in 2013 een site met informatie en tips hoe je als particulier in je eigen buurt, tuin en omgeving aan de slag kunt gaan: Meer groen? Zelf doen! Later maakten we ook een site over het gevaar van hitte-eilanden dat ontstaan in steden met dichte bevolking, te veel steen en te weinig groen, zoals Den Haag.
.

Zelf aan de gang, niet zo eenvoudig?

Al meer dan tien jaar geleden las ik onheilspellende verhalen over het gebrek aan groen in steden en besloot te proberen één vierkante meter extra groen toe te voegen aan de voor- en achtertuin die ik al had. Welgemoed begon ik met een paar bakken en emmers, die ik in de kringloopwinkel had gevonden. Uit m’n tuin haalde ik plantjes door middel van uitdunning en vulde die aan met vergeet-me-nietjes en viooltjes uit het tuincentrum.
Ik was heel tevreden, maar dat duurde niet lang, want toen ik precies ging meten kwam ik bij lange na niet tot die ene vierkante meter.
Daarna kwam er een stel sedum-bakken bij op het serredak van onze woning. En uiteindelijk is het ruim gelukt door een nieuw tuinhuisje achter in de tuin te bedekken met 6 vierkante meter sedum.
.

Valeriusstraat groener!

Ruim een jaar geleden verhuisden we naar een vrij groene buurt met een mooi park en water. Ik zag echter vlak bij onze woning een grote brede straat die weliswaar vol stond met bomen maar die  stuk voor stuk in kale, lelijke boomspiegels met zand stonden. Direct kwam het idee op om daar iets aan te doen door ze te veranderen in groene boomspiegels (ook wel boomtuintjes genaamd). Zou ik dat voor elkaar kunnen krijgen? En hoe moest ik dat regelen?
Dit voorjaar (april/mei 2017) lukte het om aarde en planten te krijgen van de gemeentelijke groendienst in onze wijk voor de eerste vijf boomspiegels.  Daarna kregen we een subsidie van Fonds 1818 voor de overige 26. Zie meergroenzelfdoen.nl voor een uitgebreid verslag met foto’s van elke boomspiegel.
Dit zou ik nooit alleen kunnen doen. Rob is vanaf het begin bij alles betrokken en werkt net als een aantal vrijwilligers hard mee om alles voor elkaar te krijgen. Zonder hun hulp en die van de winkeliers die zorgen voor het water geven en onkruid bijhouden zou het hele plan nooit van de grond gekomen zijn.
.

Honderd vierkante meter?

Nú vind ik het vooral spannend (in verband met mijn vroegere actie voor één vierkante meter) als dit keer 100 vierkante meter gehaald kan worden. Als de 7 boomspiegels uit de Lübeckstraat, inmiddels gemaakt door bewoners, door de activiteiten in Valeriusstraat op een idee gebracht, meegeteld worden zal het zeker lukken. En dat is niet niks!
.

Hoe nu verder?

Den Haag telt 116.000 zogenaamde straatbomen, bomen in bos en parken niet meegeteld. Van die meer dan 100.000 boomspiegels is maar een klein deel beplant. Een veel groter deel zou beplant kunnen worden. Sinds een aantal jaren zie je dat bewoners het aandurven om ‘hun’ boomspiegel voor de deur van planten te voorzien. Zoals bijvoorbeeld in de Haagse Theresiastraat, bekend om z’n stokrozenactie van bewoners. De Theresiastaat en een flink aantal zijstraten bieden een prachtige aanblik in de lente en deel van de zomer.
Ook dringt – langzaam maar zeker – tot groendiensten en schoffelaars door dat er een groot verschil is tussen planten en onkruid. Toch komt het nog voor dat zojuist geplant groen plotseling is verdwenen en alle moeite voor niets is geweest. Bewoners zijn hier niet blij mee, maar de aanhouder wint en het plaatsen van een bordje tussen het groen helpt.
Het is te hopen dat steeds meer bewoners hun straten vergroenen en, naast geveltuintjes, klimplanten, groene daken, balkons en plantenbakken, ook boomspiegels gaan beplanten. Als honderden of duizenden bewoners dat doen zal het zeker invloed hebben of het stadsklimaat. Want dan gaat het niet meer om één vierkante meter, niet om honderd, maar om duizenden, misschien wel tienduizenden vierkante meters.
.
En dat is belangrijk. Niet alleen heeft extra groen effect op de sfeer in de straten en op de gezondheid van bewoners, maar ook op de temperatuur en de lucht die we inademen.
Advertenties

Op vakantie in Frankrijk stoppen we bij een wegrestaurant om wat te drinken en de benen te strekken. Direct valt ons buiten iets vreemds op: achter metalen hekjes zien we een soort moestuinen, met rijen aardbeien, kool en andere groenten. Een stuk verder in de perken zijn er tot ieders verbazing ook kroppen sla tussen de bloeiende plantjes gezet. En zelfs is er een wijngaard.

Er is veel publiek op deze drukke zomerse dag en de enthousiaste reacties zijn niet van de lucht, want er is nog meer bijzonders te zien. Een grote vijver met prachtige waterlelies en vrij grote vissen zoals karpers. Weer een stukje verder aan de rand van een grasveld vinden we bomen boordevol met kleine donkere kersen die je gewoon mag pukken en die prima smaken. Tot slot is er op het terrein een paal met een ooievaarsnest met twee jongen. De ouders wandelen beneden rond met stijve stappen en zijn niet bepaald bang voor het publiek.

Koeningsbourg

Klik op de foto voor een artikel over dit wegrestaurant.

ooievaarsjongenEn dit alles bij een wegrestaurant waar je normaal gesproken je wandelingetje moet maken tussen vuilnisbakken, wc-gebouwtjes, geparkeerde auto’s, vrachtwagens en veel troep. Wat een verademing om onverwacht op zo’n mooie plek terecht te komen. Het hele project blijkt een initiatief van Leclerc, een grote Franse supermarktketen en is te vinden op ongeveer 60 kilometer ten zuiden van Straatsburg: de Aire de Service du Haut Koeningsbourg.

En dan herinner ik me dat Leclerc jaarlijks een grote zwerfvuil opruimactie organiseert, waar mijn partner en ik een keer aan hebben meegedaan. In Marseille, waar we logeerden bij familie, hoorden we ervan. Die stad blinkt niet bepaald uit door een opgeruimd straatbeeld. De oogst was enorm en ik herinner me vooral de verbaasde blikken van de voorbijgangers die we – al rapende – tegenkwamen.

Sinds ik op straat, in de openbare ruimte boomspiegels en andere plekken van bloembollen, planten en bloemen voorzie weet ik dat bijna iedereen daar positief op reageert. Elke keer krijg ik complimenten van voorbijgangers, die soms ook even blijven staan om een praatje te maken. Op die manier heb ik de meeste buren en overburen leren kennen; dat is prettig als je nieuw bent in de buurt.

Er is jammergenoeg wel sprake van bepaalde hondenbezitters die op momenten dat niemand het kan zien hun hond in de boomspiegels laten poepen en te beroerd zijn het op te ruimen. Dat geeft best wat ergernis, want het is vies en onhygiënisch. Bovendien geeft het blijk van minachting voor het werk van het groenbeheer en vrijwilligers (zoals ik) die proberen hun wijk, dorp of stad een beter aanzien te geven.

Geveltuintjes-van-bewonersToch weerhoudt het me er niet van gewoon door te gaan, want tuinieren is leuk en de voordelen van groen zijn groot. Niet alleen dat je er van kunt genieten en vrolijker van wordt, er zijn veel meer positieve effecten van extra groen in stedelijke gebieden.

KPMG (een groot accountantskantoor) toonde in 2013 aan (met een onderzoek in opdracht van de overheid) dat de aanleg van meer groen enorme besparingen oplevert. Allereerst een besparing van € 65 miljoen op het budget van volksgezondheid. Op salarissen van werknemers die zich minder vaak ziek melden is de besparing maar liefst € 328 miljoen. Daarnaast krijgen jongeren minder vaak depressies. Groen heeft zelfs effect op overgewicht, omdat kinderen bij 10 procent meer groen 15 procent meer gaan bewegen. Lees hier meer.

Ook in de USA is onderzoek gedaan naar de positieve effect van bomen (en groen). Dat is ook niet mis, in Amerika is alles immers groter. Honderden doden minder, honderdduizenden minder zieken en maar liefst 7 miljard dollar aan besparingen.

Bomen-in-de-USA

Een van de Nijmeegse tuinen die nodig onder handen genomen moeten worden

Een van de Nijmeegse tuinen die nodig onder handen genomen moeten worden

Nijmegen heeft een leuk initiatief voor de vele braakliggende, openbare grond en privé tuintjes die niet of nauwelijks gebruikt/onderhouden worden. Tegelijkertijd zijn er wachtlijsten voor volkstuinen en zijn er mensen zonder tuin of geschikt balkon die dolgraag ergens als hobby-tuinier aan de slag willen.

Nijmegen Deelstad
De initiatiefnemers daarover: 
“Nijmegen Deelstad helpt graag met het verbinden tussen vraag en aanbod van dit soort tuinen. Wij willen er voor zorgen dat alle stukjes grond in Nijmegen gaan groeien en bloeien. Van iemands voortuin tot hele terreinen voor stadslandbouw en alles er tussen. Omdat het dan mooier wordt, omdat er dan meer mensen verbonden en blij zijn, en wie weet, omdat we meer voedsel uit te delen hebben.”
Op de site staat een lijst met plekken waar mensenhanden nodig zijn. Een prima voorbeeld dat navolging verdient.

Gewoon beginnen
Hoek_Galileistraat_Marconistraat
Zolang iets dergelijks bij jou nog niet van de grond is, kan je ook zelf beginnen. Een voorbeeld daarvan uit onze vorige buurt staat hier met foto’s (voor en na) beschreven.
In de nieuwe wijk waar we sinds een jaar wonen heb ik al diverse boomspiegels onder handen genomen en bij particulieren aangeboden om lelijke kale plekken of lege bakken van planten te voorzien. Alleen natuurlijk als de eigenaar akkoord gaat.

Lege bakken
Zo liep ik al bijna een jaar langs twee hoekhuizen, voorzien van lange gemetselde bloembakken aan de straatkant. Eén was voor een deel en de ander helemaal leeg, op wat aarde na. Iedere keer dat ik dat zag kreeg ik sterke aandrang om daar iets aan te doen. Maar het is best eng, dus ik stelde het steeds weer uit. Uiteindelijk heb ik moed verzameld om aan te bellen met de vraag of ik er planten in mocht zetten. Bij de eerste ging men direct akkoord en inmiddels is dat klusje geklaard met een halve zak aarde en een aantal precies dezelfde planten (blauwe campanula’s) van het soort dat er al instond. Bij het tweede adres werd er steeds maar niet opengedaan, maar de aanhouder wint en ook daar heb ik een bewoner getroffen. De man keek me verbaasd aan en vond het “best wel goed” dat ik zijn plantenbakken ga opvullen. Daar is heel wat meer aarde voor nodig en ook meer planten. Dat gaat binnenkort gebeuren.

En zo kan ik het gemis van een grote tuin mooi compenseren en… de buurt groener maken en opvrolijken. Hieronder de bak voordat er geplant werd. Hopelijk kan ik over een paar maanden een fraaiere foto plaatsen.

Plantenbak-Nieuwe-Haven

Operatie-SteenbreekVoor minder steen en meer groen in tuinen
De naam van deze landelijke actie is duidelijk, er moet iets gedaan worden tegen de toenemende verstening van tuinen. Waar vroeger gras, bomen, planten en bloemen te zien waren, wordt nu steeds vaker gekozen voor ‘tuintjes’ met tegels, grind of klinkers. Soms zijn er nog – als een soort excuus – een bak met een boompje of een paar plantjes te zien, maar dat is het dan. De eigenaar van zo’n tuin kan natuurlijk denken: wat heeft een ander daarmee te maken? Het is mijn stuk(je) grond en daar doe ik mee wat ik wil. Wettelijk is dat ook zo geregeld en jarenlang was men zich ook niet bewust van de negatieve effecten van dergelijke tuinen op de leefbaarheid van de buurt en de verdere omgeving.

Nu weten we beter
Groen zorgt voor waterberging en verkoeling en wordt ingezet om wateroverlast zoals overstromingen en het hitte-eiland-effect tegen te gaan. En vergis je niet; al die vierkante meters steen in al die tuintjes vormen samen een oppervlak van heel wat voetbalvelden.

Dat moet echt anders
En het hoeft niet ingewikkeld te zijn. Begin met aan de randen de stenen weg te halen, zodat het water bij een fikse regenbui daar naar toe kan stromen en daar vastgehouden wordt in plaats van direct in het riool te komen. Zorg voor goede grond en zet er planten in die niet al te bewerkelijk zijn (want daarom had u toch eerst gekozen voor die stenen?). En misschien krijgt u de smaak te pakken.

Voor meer inspiratie:

Kindje-TamsaryaDe stichting Tamsarya, die in Nepal o.a. scholen en weeshuizen opricht en beheert, is geen onbekende voor Rob en mij. Een paar jaren geleden hadden we het voorrecht daar een aantal dagen te mogen doorbrengen. Het was indrukwekkend om te zien hoe alles daar functioneerde en dat er met zo weinig middelen wonderen werden verricht.
We bivakkeerden in een  piepklein huisje waar het behoorlijk koud was en de bedden keihard, maar dat was daar normaal. Ook het eten was uiterst simpel voor westerse begrippen. Maar daar stond veel tegenover.

Het was een feest te zien hoe alles er toeging. We mochten ook een gedeelte van een les bijwonen in een van de scholen. En dan de maaltijden van de hongerige kinderen die in een lange rij buiten op hun beurt moesten wachten bij het opscheppen. Ze aten, eveneens buiten,  hun borden met hun handen leeg naast elkaar op de hurken zittend. Daarna spoelden ze de metalen borden en hun handen bij de pomp schoon, en borgen ze op in een groot bordenrek om te drogen.
Ook wasten de kinderen wekelijks hun eigen kleding (ze hadden slechts twee setjes) en ze verzorgden een groentetuin. Zelden heb ik kinderen zo enthousiast samen buiten zien spelen met helemaal niks. Het wekelijkse hoogtepunt;  een spelletje waarbij de leiding buiten toffee’s verstopte en zij ze moesten proberen te vinden.

Fruit-TamsaryaHet fruitbomenproject
Sinds 2002 zijn er in totaal door Tamsarya meer dan 20.000 jonge fruitbomen uitgedeeld aan arme families en scholen. Het gaat om achttien verschillende vitaminerijke soorten, zoals mango- en papaja-, nangka- en amalabomen. Wat niet voor eigen gebruik is kan op de markt verkocht worden, zodat er ook een extra bron van inkomsten is.  Sinds een aantal jaren zijn er ook gemeenschappelijke tuinen voor fruitbomen aangelegd op grond die door de overheid ter beschikking is gesteld, want niet iedereen kan naast zijn huis een boom planten.

In 2015 wil de stichting Tamsarya opnieuw duizenden fruitbomen (laten) planten. De boompjes zijn voor Nederlandse begrippen bijzonder goedkoop, maar voor de arme gezinnen toch te kostbaar om zelf te betalen. Meestal zorgen de vrouwen voor de bomen die – als ze groot zijn – niet alleen vitaminerijk fruit, maar ook schaduw leveren.

Help mee dit fruitbomenproject tot een nog groter succes te maken! Stort uw bijdrage van € 6,25 of € 12,50 (voor resp. 5 of 10 bomen) of een hoger bedrag op banknummer NL07 TRIO 0198357443 t.n.v. stichting Tamsarya, Amsterdam o.v.v. Fruitbomenproject 2015.

klimatopenkaart-den-haag-bosch-slabbers (1)Op 23 oktober 2014 schreef ik hier: Eerste ‘stadsklimaatboom’ geplant. Daarin had ik het ook over de ontdekking dat wij (Rob en ik) op een zogenaamd hitte-eiland wonen. Wij hadden nog nooit van dat begrip gehoord en al helemaal niet van het hitte-eiland-effect.

We zijn vanaf dat moment druk bezig geweest om informatie bij elkaar te krijgen. Na ruim een week besloten we een website te maken waarin – voor een groter publiek – de informatie van onderzoeken en rapporten van de afgelopen jaren op een begrijpelijke wijze is samengevat.

hittestress-bij-ouderenGisteren was het zover. Het gaat om een serieus probleem dat – alleen al in Europa – tijdens hittegolven tienduizenden levens heeft gekost en zal gaan kosten. Maar het is niet hopeloos, want er kan van alles aan gedaan worden. Nieuwsgierig? zie: www.hitte-eilanden.nl.


Hanneke van Veen