Hanneke van Veen

In het vorige week uitgekomen zomernummer van de Groene Amsterdammer staan veel artikelen over klimaatopwarming, overconsumptie en milieu. Leuk genoeg ook aan lang artikel van Margreet Fogteloo met tekeningen van Milo, waarin ook onze zoon Michaël aan het woord komt. Hieronder de integrale tekst van dat artikel.

Het nieuwe consuminderen

Theezakjes aan de waslijn

Kwartaalblad Genoeg is de opvolger van de Vrekkenkrant die dertig jaar geleden werd opgericht uit ongenoegen met de kapitalistische wegwerpmaatschappij. Met consuminderen waren zij hun tijd ver vooruit.

Het dak van je huis isoleren met isolatiemateriaal van gerecyclede spijkerbroeken. Een eerlijke moestuin, met compost van groenafval, aanleggen. Oude kleren omtoveren tot nieuwe volgens de laatste mode. Shampoo zelf maken van water en kokosolie. Met de buurt samen koken ter vervanging van uit eten gaan, want na afloop van de pret valt de rekening altijd tegen. Boeken niet kopen maar lenen bij de bieb. Het kwartaalblad Genoeg en de gelijknamige website staan vol verhalen en tips over hoe je zuinig en zinnig kunt leven door slim – en vooral creatief – om te gaan met spullen, eten en energie. Het adagium is: we komen niks tekort. Meer doen met minder, de luxe van genoeg.

‘Het is niet met een wijzend vingertje van zó moet het, wij weten hoe het hoort. De insteek is: laat je niet altijd leiden door de verleiders van de commercie, maak meer je eigen keuzes’, zegt Heleen van der Sanden, hoofdredacteur en uitgever van Genoeg (‘precies wat je nodig hebt’). ‘Hoezo moet je steeds méér, iets nieuws? Hard werken vind ik op zich niet erg, maar wel als je dat afzet tegen de vraag waartoe ben je hier op aarde? Tijd is voor mij een eigen waarde. De levenshouding is: alle beetjes helpen. Als je eenmaal begint “op z’n genoegs” te leven, wordt het haast een sport.’

Ze zit aan de keukentafel met erboven een lamp waar allerlei frutsels in pastelkleuren aan bungelen: vogeltjes, een aardbolletje, een poppetje. Achter haar huis in Oss is een smalle tuin vol planten en bloemen, een broeikasje waarin nieuwe loten worden gestekt en opgekweekt. De woonkamer fungeert als redactieruimte waar je meteen met de deur in huis valt, en struikelt over stapels boeken, tijdschriften en dozen. Tussen dit alles zit Piet, haar man, achter de computer te klikken met de muis. Hij is dirigent en helpt haar met het runnen van Genoeg, de opvolger sinds 1997 van de Vrekkenkrant. Van der Sanden nam in 2006 de uitgeverij over en veranderde de formule in ‘iets meer mainstream’. Dit jaar viert het blad zijn 25-jarige lustrum. De website heeft geen paywall, want ze hebben geen winstoogmerk. Van een aantal adverteerders komen inkomsten, het blad wordt ook verkocht in de kiosk. Maar meer dan genoeg levert dat niet op.

De 3500 betalende abonnees, of eigenlijk ‘genoegers’, vormen een divers gezelschap dat om allerlei redenen op zoek gaat naar informatie en inspiratie. Er zijn grofweg twee stromingen, vertelt Van der Sanden. Mensen die krap bij kas zitten, schulden hebben of in één klap in de bijstand zijn beland, door bijvoorbeeld een slechte scheiding of ziekte, en dan de regie in handen nemen. ‘Maar ik heb een disclaimer: als je jarenlang aan de armoedegrens leeft is het heel moeilijk om te plannen. Je hebt stress, geen tijd om na te denken over keuzes, geen marges. Ik heb diep respect voor hoe zij het volhouden.’

De andere groep kiest voor voluntary simplicity – mensen die zeggen: ‘Ik hoef al die spullen allemaal niet, we leven in overvloed.’ Ze hechten aan andere waarden dan het materiële, zoals tijd, aandacht besteden aan de medemens en het milieu. Volgens onderzoek van marktonderzoeksbureau Motivaction bestaat deze onderstroom van postmaterialisten uit ongeveer een derde van de Nederlandse bevolking, met als opvallende groeigroep een jonge generatie die anders wil leven dan hun ouders. Meer vrije tijd, niet te veel werken, een parttimebaan die ‘leuk’ moet zijn. Wel een smartphone, geen auto, die ze liever delen, net als gereedschap of andere dure goederen die je zelden gebruikt. Ze omarmen de sharing economy waarin delen en hergebruik centraal staan.

‘Zelf vond ik het altijd al logisch om verantwoordelijk om te gaan met je omgeving’, zegt Heleen van der Sanden. In de jaren zeventig werkte ze na de kunstacademie in Den Bosch als grafisch vormgever, en later ook als hoofdredacteur, van het blad van De Kleine Aarde in Boxtel,een gemeenschap die met ecologische landbouw het rapport Grenzen aan de groei (1972) van de Club van Rome in praktijk bracht. Het blad viel op een goede voedingsbodem en telde in de hoogtijdagen zo’n dertienduizend donateurs.

De pioniers van duurzaamheid wortelen in die tijd. Van der Sanden pakt het boek The Complete Tighwad Gazette, de bijbel voor vrekken/genoegers, gedrukt op gerecycled papier, veel tekst, geen kleur en met tekeningen in plaats van foto’s. Hier staat álles in, bedacht en vol humor geschreven door de Amerikaanse hyperkrent Amy Dacyczyn. ‘Ze woonde op het platteland, had een rijtje kinderen en wilde het anders doen, zuinig leven om zo haar droom te realiseren: een mooi groot huis voor haar gezin. Ze begon in gestencilde krantjes te laten zien dat het kón. Niet uit gierigheid, ze had er lol in.’

In dezelfde geest werd de Vrekkenkrant in 1992 opgericht door Hanneke van Veen en Rob van Eeden. Het was de periode waarin het neoliberalisme na de economische malaise van de jaren tachtig de wereld veroverde en de massa in de ban raakte van ‘Greed Is Good’, de uitspraak van de handige geldwolf Gordon Gekko in de film Wall Street (1987). De geglobaliseerde economie kende geen grenzen aan de groei; er werd veel geld verdiend en vervolgens uitgegeven. Het grote spenderen zette in, aan mode en interieurdesign, aan danceparty’s en festivals, twee keer per jaar op vakantie en in het weekend een Europese stedentrip – allemaal mogelijk gemaakt door met prijzen stuntende vliegmaatschappijen.

Het halveringsprincipe was een van de praktische tips: gebruik eens de helft shampoo en kijk of dat genoeg is

Maar niet voor iedereen gold the sky is the limit. Omdat ze géén bakken geld hadden, of zich principieel niet konden vinden in het onbegrensde koopgedrag. De generatie die de Tweede Wereldoorlog had meegemaakt, ellende en schaarste kende en voor wie spaarzaamheid een vanzelfsprekende deugd was, keek er met argusogen naar. Een deel van de babyboomers keerde zich ideologisch tegen de kapitalistische wegwerpmaatschappij en het belasten en opsouperen van de aarde. De Vrekkenkrant sloeg meteen aan. Vakblad voor spaarzame mensen, met een periodiek ‘komt uit, als ’t uitkomt’ en uitgegeven door uitgeverij Zuinigheid met vlijt. Thuis gedrukt, gestencild en geraapt door vrijwilligers.

Het echtpaar verscheen regelmatig in de media, en ook in Duitsland waren ze niet van de buis te slaan. Na een artikel in De Telegraaf en in sensatieblad Panorama, met als begeleidende foto theezakjes aan de waslijn die te drogen hingen voor hergebruik, stroomden er zo’n vijfduizend abonnees binnen. Nog altijd spreekt het beeld van de theezakjes tot de verbeelding, voor de een als hilarisch, voor de ander als icoon van ‘consuminderen’.

‘Het idee was: hoe krijg je mensen zover dat ze niet alleen maar consumeren? Niet door te hameren op dat het slecht is maar laten zien dat er een voordeel uit te halen is’, zegt Michaël van Eeden, zoon van Rob en stiefzoon van Hanneke. ‘In het boek van Amy staat bijvoorbeeld: koud douchen in het donker – je bespaart dan geld. Alles werd een optelsom, zeven gulden hier, drie kwartjes daar, aan het eind van het jaar stonden er duizenden guldens minder op de uitgavenzijde van de balans. Als je slim omgaat met je geld, dan levert dat uiteindelijk tijd op en dan hoef je minder te werken – dat was vooral de filosofie. Die begint nu normaal te worden.’

Het inmiddels bejaarde vrekkenduo is niet in staat tot een interview, maar Michaël van Eeden neemt de honneurs waar en vertelt hoe het is begonnen. Hij is computerprogrammeur voor de culturele sector en woont hartje Amsterdam in een voormalige textielfabriek. Het pand werd gekraakt in de jaren zeventig en is in 1987 geformaliseerd door de gemeente. In de appartementen zijn nu twintig volwassenen en tien kinderen gehuisvest. Van Eeden woont helemaal bovenin met een schitterend uitzicht over de stad. Zelf is hij niet zo heel bewust bezig met zuinigheid, zegt hij, hoewel zijn inrichting sober is. ‘Vanaf mijn achttiende had ik er geen zin meer in om mezelf altijd te ontzien. Ik zit er nu anders in: als ik iets koop, ga ik voor kwaliteit. Een laptop of een racefiets bijvoorbeeld moet dan de allerbeste zijn.’

Hij groeide op in een commune aan de Zwarte weg in Den Haag. ‘Voor kinderen was het fantastisch. Er was ook een anti-autoritaire crèche. De ouders waren meer bezig met zelfontplooiing dan met carrière maken. Bij de opvoeding hoorde een “bepaalde” filosofie.’ Hij bedoelt: ideologisch, het idee van bouwen aan de nieuwe mens. Het experiment heeft maar kort geduurd. De crèche brandde af door nalatigheid van een of andere persoon die een doosje lucifers had laten slingeren. In 1974 stapte iedereen eruit. ‘Nee, het was niet altijd leuk’, zegt hij. ‘Ik had voor school geen broodtrommeltje maar een oude papieren zak van de groenteboer. De melk zat niet in een plastic beker maar in zo’n Grolsch-bier beugelflesje. Ik zag ook wel dat andere leerlingen mooie kleren hadden en ik niet. Kinderen willen gewoon net als de rest van de groep zijn. Maar ik was ook heel trots op mijn ouders.’

Zijn ouders waren volop bezig met zich te keren tegen de doorgeslagen welvaart. Er werd gestookt op een houtkachel met hout van containers die ze op straat vonden. ‘Nu weten we dat het milieuvervuilend is, wij dachten: eco. Mijn vader maakte ook zelf meubels, van oude planken een bed bijvoorbeeld. Ze vonden het bevrijdend om zich los te maken van consumptiedrang.’

Kinderen van hun tijd, dat waren zij. De hippiebeweging uit Amerika was overgewaaid naar Nederland. Roel van Duyn lanceerde zijn wittefietsenplan, wat nu ingeburgerd is: een fiets of een elektrische scooter pakken – via een account, dat is nou net het verschil – en weer ergens wegzetten als je die niet meer nodig hebt. Zijn vader zat in de Kabouterpartij in Den Haag. Michaël toont een zwart-witfoto van de verkiezingsposter van de Kabouterpartij-fractie: een groep naakte behaarde en bebaarde mannen naast elkaar in het bos. Eén daarvan is Rob.

De filosofie: als je slim omgaat met je geld, dan levert dat uiteindelijk tijd op en dan hoef je minder te werken

Toen de Vrekkenkrant het levenslicht zag, gaven ze beiden hun baan op. Hanneke van Veen werkte als therapeut in de verslavingszorg, Rob van Eeden als zelfstandig voddenwever, waarvoor hij eerder zijn baan als medewerker bedrijfssociologie aan de Erasmus Universiteit had beëindigd. ‘Hij maakte tapijten uit afgedankte textiellappen van de Kringloop. Ook dat kwam voort uit het idee van de hergebruikbeweging van De Kleine Aarde. Het was best een succes. Rob veranderde elke zeven jaar van baan, dan zei hij: “Nou, ik ga gewoon iets anders doen.” Zo zat hij een tijdje in de directie van een ingenieursbureau.’

Als ondernemers vulden ze elkaar goed aan. Hanneke van Veen was de drijvende kracht achter de inhoudelijke ideeën en zat er meer moralistisch in. Ze had al een tijdje bij De Kleine Aarde gewerkt en zette begin jaren tachtig een van de eerste kringloopwinkels van Nederland op in Den Haag. ‘In het begin was het pionieren, ze wilde dat er overal statiegeld op kwam. Via subsidie van de gemeente wist ze te regelen dat dat gebeurde voor lege flessen, een dubbeltje bij het inleveren. Ze werden dan gesorteerd en hergebruikt.’

Rob van Eeden was de creatieve ondernemer met een goed gevoel voor public relations – een woord dat toen in zwang raakte. Hij bedacht altijd iets grappigs, als lokkertje, en maakte steengoede persberichten die vaak integraal overgenomen werden door redacties. ‘Zo organiseerde hij een keer, als 1 aprilgrap, een actie om uit hondenpoep energie op te wekken. Dat zou plaatsvinden op een terrein ergens in Den Haag. Er kwam veel pers op af’, zegt Michaël van Eeden.

Ze waren beroemd, gaven cursussen, work-shops, lezingen, reisden door heel Europa (per trein), publiceerden naast de krant boeken met titels als Hoe word ik een echte vrek?, op de cover een cartoon met de tekst: ‘Dag buurman, eh…zullen we samen het vrekkenboekje kopen?’ Michaël van Eeden pakt hun boeken er even bij: Sparen voor later en nu!; Aldi-klanten: Over een consequent eenvoudige supermarkt; Je geld of je leven: Op weg naar financiële onafhankelijkheid, en Meer doen met minder. Altijd vol praktische tips. Zoals het halveringsprincipe, een manier om na te gaan hoeveel je van iets nodig hebt. Gebruik eens de helft shampoo en kijk of dat nog genoeg is. Dit kun je met allerlei zaken doen: tandpasta, wasmiddel, afwasmiddel. Zelfs kerstkaarten kun je doormidden knippen. Koop geen planten, maar kweek ze zelf. Gooi je schoenen niet weg, maar laat ze repareren. Dure antirimpelcrèmes kun je prima vervangen door uierzalf.

Na vijf jaar hadden ze er genoeg van, ze konden het verhaal niet meer vertellen en hielden geen tijd over. Ze werkten gewoon keihard.

Maar, ze konden het ondernemen niet laten. Toen in 2000 het internet massaal doorzette, stortten ze zich op het fenomeen startpagina’s. Over sparen en duurzaam sparen. ‘Op een gegeven moment opperde Hanneke: “Moeten we niet een startpagina over bank-sparen maken?” Rob zei toen: “Hoeveel kun je verdienen met het wisselen van spaarbank?” Ze deden onderzoek naar spaarrente en kwamen erachter dat je door de grote banken in feite opgelicht werd met valse beloftes; als je eenmaal was binnengehaald, werd gaandeweg de rente verlaagd. De banken boden ook allerlei financiële producten aan die niet lucratief waren voor de klant. Ik heb toen op verzoek van Rob een programma gemaakt om met een simpel lijstje de actuele rentestanden in relatie tot de banken te kunnen vergelijken’, zegt Michaël van Eeden.

En ja, vanspaarbankveranderen.nl werd een klapper, het geld rolde binnen van de banken die grif betaalden voor commerciële reclamebanners op de site. ‘We werkten er met z’n allen aan in de familie, de ouders en de kinderen. In een topmaand kregen we vijftigduizend euro op onze rekening’, zegt hij. Het was 2007, een jaar voordat de kredietcrisis uitbrak, de zeepbel en de graaicultuur van de financiële wereld implodeerden. ‘De website werd uiteindelijk verkocht aan een club die sites met vergelijkende financiële producten beheerde.’

Hanneke van Veen en Rob van Eeden hoefden niet meer te werken, ze waren rijk geworden met het thema sparen. Ze kochten een eigen huis, gebouwd onder architectuur en met een mooie tuin. Later nog een tweekamerappartement voor hun kleindochter. Om hun principes niet te verloochenen schonken ze aan goede doelen en richtten ze een school voor analfabete vrouwen in Nepal op. Van Veen werkte tot voor kort als vrijwilliger bij de Voedselbank in Den Haag.

De vrekken waren hun tijd vooruit. Opnieuw klinkt het, maar nu veel breder, dat we op te grote voet leven. De urgentie is nog groter. Is het niet omdat de klimaatcrisis daarom smeekt, dan is het wel de energiecrisis als gevolg van de gasafhankelijkheid van Rusland waar we subiet vanaf moeten. Of een tekort aan van alles, aan materialen, woningen, grond – en ondertussen stijgt de rente op de kapitaalmarkt. Maar óók aan personeel, zo’n 45 procent van de Nederlanders werkt parttime, het hoogste percentage in Europa. Heleen van der Sanden zegt: ‘In onze tijd trekt het materiële een wissel op alles en dat gaat ten koste van het immateriële. Dat roep ik bewust een halt toe.’

Nu zoekt ze een opvolger voor Genoeg, ze is 66 en het is wel goed geweest. Ze wil weer kunst gaan maken. Peinzend zegt ze dat er een interessante ontwikkeling gaande is. Kleren tweedehands of ruilen. Biologisch eten. Ouders op bakfietsen. Kiezen voor spullen die cradle to cradle geproduceerd worden. Betalen voor iets tegen de échte prijs, volgens de filosofie van de Oostenrijkse econoom Christan Falber die in zijn boek Economy for the Common Good stelt: niet winst en groei moeten het doel zijn van onze economie, maar het algemeen belang. Hij pleit voor true price waarin ook de schade voor het milieu wordt berekend. ‘Je bent dapper als je niet meedoet in de race naar meer’, vindt Van der Sanden. ‘We moeten proberen onze negatieve impact te verkleinen en onze positieve impact vergroten.’

Nr. 28-29 / 

Nu veel gelezen op groene.nl

De Groene Amsterdammer

Advertentie

Al jaren en jaren rapen Rob en ik rommel van de straten en in parken, maar sinds 1 juli 2021 worden we daarvoor ook nog financieel beloond, want vanaf die datum is er statiegeld op kleine plastic flesjes die vaak op straat worden weggegooid. De eerste bon leverde maar liefst € 1,75 op en sindsdien is er al totaal voor zo’n 5 euro gevonden. Iedere keer dat Rob zo’n flesje op straat vindt spring hij luid roepend: KASSA!!! een gat in de lucht, wat een duidelijk voorlichtende werking heeft voor het vaak verbijsterde publiek.
Hij kan het niet laten om dan allerlei rekensommetjes te maken. Als we elke dag voor een euro vinden is dat meer dan € 350 per jaar, waarvoor we weer heel wat bomen kunt planten, of een leuk weekendje uit.
Wat een rijkdom, wat een geluk!

PS We weten dat we met dit bericht (en dat in de lucht springen) onze eigen glazen ingooien, maar hebben het over voor de goede zaak: de stad en het land schoner en groener, groener en nog groener.

Sinds een aantal maanden wandelen Rob en ik dagelijks zo’n 5.000 stappen. Dat wordt netjes bijgehouden op een stappenteller op zijn mobieltje. Op grond van de informatie op internet over dat aantal en onze leeftijd (151 jaar) lijkt ons dat voldoende. In de praktijk komen we gemiddeld op 6.000 per dag. Maar het is niet alleen gezond om dagelijks te lopen, het is ook prettig om ons niet te vervelen tijdens de Corona-beperkingen. Nu de horeca ons niet meer kan ontvangen nemen we in een rugzakje zelf koffie, thee en wat lekkers mee. In parkjes en bossen kunnen we daar op een bankje heerlijk van genieten.

Maar soms regent en/of waait het flink. Dan maar thuisblijven? Nee. We hebben daar gelukkig iets op gevonden: We stappen in de auto en rijden naar een enorm gebouw, vlak achter station Hollands Spoor: de Megastores. Het is een winkelcentrum van drie etages dat al jaren een kwijnend bestaan lijdt. Het overgrote gedeelte van de woon/slaap- en keukenwinkels staat leeg. Op de begane grond zijn een Aldi, Kruidvat, Blokker, Xenos en nog zo wat winkels en … MacDonalds waar je lekkere koffie kunt kopen voor € 1 (bejaardenkorting). Als je een extra bekertje vraagt, heb je samen aan die ene koffie meer dan genoeg.

De kosten zijn verder laag, want per uur betaal je voor parkeren maar € 1.
Lopen is er prettig. Je kunt de sporadische andere aanwezigen ruimschoots passeren. Er zijn brede gangen op drie verdiepingen. Zonder moeite kan je er een kilometer of twee lopen. Het is er schoon en de hele week open. Enige nadeel is dat het toilet (2theloo) door de week vaak dicht is.

Van alles wordt in de Megastores geprobeerd om extra publiek te trekken,
zoals deze ‘Op z’n kop’-stand. Met weinig succes overigens.

‘Rapen’ van vuil doe ik al lang. Het begon zo’n dertig jaar geleden toen ik in een stad werkte waar ik met de trein naartoe ging en vanaf het station een stuk te voet naar m’n werkadres moest afleggen: een route langs huizen, tuinen en perken. Iedere keer ergerde ik me aan de hoeveelheid vuil onderweg. Vaak hetzelfde plastic tasje, blikje, flesje als de dag ervoor.
Ik verzamelde moed en een paar dagen later nam ik een grote boodschappentas en handschoenen mee. Hete was wel een beetje griezelig om over het hekje van zo’n perk te klimmen en de tas beginnen te vullen met troep. De meeste voorbijgangers keken nogal verbaast naar die ‘keurige’ dame die dit deed.

Na ongeveer een jaar vond ik een mooi horloge midden op een brug.  Tja, wat moest ik  daar nu mee? Ik belde het politiebureau die me vertelde dat ik het horloge niet naar hun kantoor hoefde te brengen. Ik kon het houden als ik het een jaar lang niet gebruikte. Als niemand zich meldde mocht ik het daarna als mijn eigendom gebruiken. Inmiddels moet je niet meer naar de politie bellen, maar naar de gemeente. Ik hield me keurig aan de regels en heb dat horloge tientallen jaren met plezier aangehad, tot dat het niet meer gerepareerd kon worden. Ik miste het daarna echt.
Zo heb ik in de loop der jaren heel wat gevonden dat niet in de vuilnisbak verdween, maar nog gebruikt kon worden. Muntstukken, briefjes van vijf, een complete kapperszet (ook bij de politie gemeld, maar niet opgehaald), sigarettenaanstekers, mutsen, wanten, dassen, kinderspeelgoed, damestasjes enzovoort.

Ja, zo maak ik nog steeds met voldoening stukken park, bospaden, stranden en duinen al wandelend schoon. Het allerleukst is het om met partner, vriend of vriendin te rapen. Een goeie raapstok en handschoenen zijn wel belangrijk.
Nu kijken de mensen overigens niet meer zo vreemd naar je. Eerder maken ze een compliment of een kort praatje.  En … ik zie ook veel meer mensen die rapen.

Na een half uurtje rapen.

Sinds een maand of vijf lopen mijn man en ik per dag 5.000 stappen. We kunnen dat op onze mobieltjes aflezen. Het is goed voor de gezondheid en … we hebben ook nog wat leuks te doen.
Als het regent blijven we niet thuis, maar gaan naar de Megastores, een heel groot pand met enorm lange gangen en nauwelijks publiek. We  kunnen daar  flinke stukken lopen over drie verdiepingen zonder nat te worden. 

Wat het wandelen verder prettig maakt zijn de keren dat we afval en dergelijke ‘rapen’. Dan nemen we grijpstokken mee en tassen en lopen  achter elkaar of elk aan één kant van de straat, bos, strand of park. Meestal er er heel wat te vinden, vooral lege blikjes, plastic flessen en allerlei andere soort troep. Hondepoep omzeilen we om geen vieze schoenen te krijgen. Het rapen geeft ons een prettig gevoel omdat we iets nuttigs doen en veel aardige reacties krijgen van wandelaars. Soms vinden we vreemde dingen zoals broodjes, sigarettenaanstekers, zonnebrillen, verpakkingsmateriaal etc. 

Laatst liepen we in een park bij de nieuwe wijk Vroondaal, waar we een stel jonge mensen met kinderen tegenkwamen met wie we aan de praat raakten. Een van hen vroeg of hij een foto mocht maken. De fotograaf bleek Ronald Verdier (VerdierCreativeVideo) die korte bijzondere video’s maakt over bijvoorbeeld de nieuwe wijk Vroondaal, die grenst aan het park dat we bezochten, maar ook over heel andere onderwerpen.
Ook op de Facebookpagina van het park Dichtbij Vroondaal kregen we een plekje.

Als mijn echtgenoot niet kan slapen luistert hij soms (met een oortje) naar de radio, voornamelijk BBC World Service. Geregeld doet hij dan de volgende ochtend verslag van een of ander interessant onderwerp. De laatste tijd vooral over Trump, verantwoordelijke voor ernstige en discutabele toestanden in de USA.

Maar dit keer ging het over Engeland waar maar liefst 66% van de bevolking lijdt aan overgewicht en de helft daarvan aan obesitas*.  Rob luisterde naar The Food Chain waarin een interview met Jacqueline Bowman-Busato van de European Association for the Study of Obesity.
Ze vertelt hoe eigen ervaring met obesitas haar ertoe heeft gebracht te lobbyen voor een radicale verandering van de manier waarop ermee wordt omgegaan. Juist nu, na maanden ervaring met Corona, is duidelijk dat obesitas een ernstige ziekte is, een verwaarloosd en verkeerd begrepen volksgezondheidsprobleem.

Corona door obesitas nog dodelijker
Uit wereldwijd onderzoek blijkt inmiddels dat mensen die lijden aan obesitas veel ernstiger gevolgen ondervinden van het Corona-virus dan anderen van dezelfde leeftijd. De kans op IC-opname is tweemaal zo groot en de sterftekans 50% hoger. Dat komt o.a. doordat mensen met obesitas vaak een slechtere longfunctie hebben en verminderde weerstand tegen infecties.

Jacqueline Bowman-Busato strijdt al jaren voor een andere kijk op overgewicht en obesitas. Vaak worden die alleen als een levensstijl-probleem gezien: als je dikker bent, is dat gewoon je eigen keuze en als je er wat aan wilt doen is de oplossing eenvoudig: meer bewegen plus minder en gezonder eten. Maar zo eenvoudig is het niet. Obesitas heeft te maken met onderliggende lichamelijke factoren die niet zo eenvoudig te beïnvloeden zijn. Daarbij komt dat onze dagelijkse leefomgeving, winkels, reclame en marketing ons steeds meer lijken te verleiden tot het eten van ongezond ultra-bewerkt voedsel met teveel vet, zout en suiker.
Van roken weten we inmiddels dat het een zware verslaving is met ernstige gevolgen, waaronder longkanker en vroegtijdige dood. Door voorlichting, hoge belasting op tabak, wetgeving en de rol die gezondheidsorganisaties speelden (en spelen) is het percentage rokers in westerse landen enorm teruggebracht tot minder dan een kwart van de bevolking.

De switch van Boris
Overgewicht en obesitas krijgen nog steeds te weinig aandacht in het medische circuit en overheidsbeleid. Nu lijkt dat – door de Corona-crisis – eindelijk te gaan veranderen.
Goed voorbeeld daarvan is wat in Engeland gebeurde met Boris Johnson. Toen daar een eerste suikertaks werd ingevoerd, werd hij daarvan groot tegenstander en noemde het de Nanny-tax: de overheid is geen kindermeisje van de bevolking. Of je nu dit of dat eet is je eigen keuze en of je lichter of zwaarder bent kan je zelf met een beetje wilskracht beïnvloeden, daar is geen betuttelende overheid voor nodig.

Maar zo eenvoudig bleek dat niet. Boris kreeg Corona, ging naar het ziekenhuis, kwam op de IC terecht en er werd gevreesd voor zijn leven. Wat er precies in het ziekenhuis is gebeurd weten we niet. Wel vertelt hij nu in op sociale media verspreide videoboodschappen eerlijk dat hij veel te dik (BMI boven de 30) was en daar extra veel last van kreeg op de Intensive Care. Na ‘zijn’ Corona is hij heel anders over obesitas gaan denken. Hij pleit nu voor nationale programma’s om gewichtverlies te bevorderen, niet alleen voor individuele bewoners van Engeland, maar ook om de National Health Service te ontlasten. En – last but not least – ter bevordering van de economie, omdat de schade door obesitas enorm is door lagere arbeidsproductiviteit en ziekteverzuim.

Europa ook door de bocht
Obesitas is een ernstige (niet besmettelijke) ziekte, die meer onderzoek vereist en uitgebreide behandeling, niet alleen op korte, maar vooral op lange termijn. Daarbij moet duidelijk worden dat we onszelf (en helemaal onze kinderen) minder moeten laten blootstellen aan alles wat de industrie ons voorschotelt. Met alcohol en tabak zijn we al een stuk verder, nu nog overgewicht en obesitas.

Er is in Europese landen eindelijk wat meer aandacht voor overgewicht en obesitas, nu duidelijk is dat het een verergerende invloed heeft op Corona. De Europese Commissie heeft recent over e.e.a. uitgebreide stukken gepresenteerd. Merkel en Macron hebben – dit keer eensgezind met Johnson – aangekondigd obesitas veel prominenter op de agenda te zetten, juist door de dodelijke effecten ervan bij Corona.

Hanneke van Veen & Rob van Eeden

  • Van overgewicht is sprake bij een BMI (Body Mass Index) tussen de 25 en 30, boven de 30 heb je obesitas. Goede informatie hierover is te vinden op de site van het Voedingscentrum. Let op: voor mensen boven de 70 gelden iets andere waarden.

Op vrijdag 20 december 2019 werd Urgenda door de Hoge Raad definitief in het gelijk gesteld in de zaak tegen de Nederlandse Staat. Onze regering moet de uitstoot van CO2 eind 2020 met minimaal 25% (ten opzichte van 1990) hebben teruggebracht. Hoera!!!
Maar het betekent niet dat dit nu zomaar allemaal voor elkaar komt. Urgenda kwam in 2019, samen met meer dan 500 maatschappelijke organisaties, met het 40-puntenplan. Dit is een handreiking vanuit de samenleving aan het kabinet om die 25% reductie van CO2 inderdaad in 2020 te halen. Inmiddels staan er zelfs nog meer mogelijkheden op de website van Urgenda.

Grootouders voor het Klimaat, ook gesteund door Urgenda, roept ons op mee te werken aan één van hun recente projecten. Boer Mark Venner wil in Baexem (Limburg) de gangbare melkveehouderij van zijn familie gaan omvormen. Het gaat daarbij om een groot voedselbos, uiteindelijk 15 ha, waar je als particulier of bedrijf vierkante meters grond kunt ‘adopteren’. Door het doneren van € 15 maak je de beplanting van 10 m2 mogelijk.
Via crowdfunding is de afgelopen weken al ruim 20% binnengekomen van het totaal benodigde bedrag van € 75.000 voor de eerste 5 ha.
Het gaat om het ‘Leuker Voedselbos’. Langs de boerderij loopt de Leubeek, en de gebouwen liggen aan de Leukerweg, vandaar de naam.

Het wordt een bos dat in de toekomst veel voedsel zal opleveren. Zelf heb ik
enthousiast een eerste donatie overgemaakt voor een flink deel van de haag, die in februari zal worden aangeplant. Daarna wordt een beplantingsplan gemaakt voor de eerste 5 ha, waarvan de aanplant in het najaar van 2020 zal beginnen. Wie doet er mee? Meer informatie op:
https://grootoudersvoorhetklimaat.nl/product/sponsor-het-leuker-voedselbos.

Helaas is onderstaand project niet doorgegaan. O.a. door de Corona-crisis bleek het niet mogelijk het streefbedrag bij elkaar te brengen.

Bij toeval ontdekten Rob en ik op TV-West een prachtig filmpje over Swetterhage in Zoeterwoude, woonplek voor 320 mensen met een verstandelijke/lichamelijke beperking. Het filmpje raakte ons zo dat we besloten er een kijkje te nemen. Na een  wandeling langs een flink aantal gebouwen werden we vriendelijk ontvangen door de medewerkster die zich speciaal met dit project bezighoudt. In een grote lichte ruimte waar koffie en thee werden geserveerd zagen we bewoners druk bezig met lichte werkzaamheden, anderen tekenden of puzzelden. Na uitleg over de manier van werken in Swetterhage gingen we naar een ruimte waar een maquette  te zien was. Want daar was het om te doen: een dagbestedingsgebouw, ontworpen door de beroemde Oostenrijkse kunstenaar Friedensreich Hundertwasser.

Ter vervanging van een sterk verouderd gebouw is men van plan om een dagbestedingscentrum te bouwen dat er heel bijzonder uitziet, naar een origineel ontwerp van Hundertwasser, uitgewerkt door een Nederlandse architect.  Hundertwasser stelde nogal aparte eisen aan zijn ontwerpen die op diverse plekken in Europa te bewonderen zijn. Geen stijve stapels verdiepingen en saaie kleuren, maar vrolijke,  wonderlijk gevormde gevels en ruimten. De maquette laat dat zien: een sprookjesachtig gebouw met veel groen aan de buitenkant en op het dak: bomen, struiken en planten ter compensatie voor de kaalslag die nodig is voor de bouw.

Een project als dit is een prachtige aanwinst voor de bewoners, zoals in de film duidelijk te zien is. Maar ook bezoekers en personeel kunnen er in de toekomst ruimschoots van genieten.
Zoiets kost natuurlijk meer dan het bouwbudget (van acht miljoen euro) toelaat. Om er dit fraaie gebouw van te maken is twee miljoen extra nodig. Men is al een tijd druk bezig met allerlei acties en sponsoring om dat bedrag bij elkaar te brengen. Meer dan de helft is er al, maar er is nog ongeveer acht ton nodig om te kunnen starten met bouwen, hopelijk in 2020.

Wij besloten om lid te worden van de Club van 1.000 met inmiddels al meer dan 100 leden. Door duizend euro te sponsoren (aftrekbaar) help je dit project realiseren en profiteer je mee van allerlei voordelen van het lidmaatschap.
Maak het verschil en bouw mee!
Uitgebreide informatie (en een nieuwsbrief) is te vinden op: hartvoorhundertwasser.nl en op de Facebookpagina.
Voor meer informatie over sponsoring kan ook contact worden opgenomen met Sandra Larsen: sandra.larsen@gemiva-svg.nl of 06 15 53 02 66

Zaterdag 13 april 2019 verscheen een groot artikel over Rob, mij en de Vrekkenkrant in de NRC. Heel spannend natuurlijk. De tekst hadden we ruim van tevoren kunnen lezen en hier en daar aangepast, maar hoe het artikel, de kop(jes) en de foto’s eruit zouden zien wisten we niet. Na aanschaf bladerden we de krant snel door en zagen de lange tekst met een foto … die niet bepaald in de smaak viel. Sterker nog: ik vond hem ronduit lelijk. 

Lees de rest van dit artikel »

Geachte mw. Carola Schouten, minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

Tot mijn grote schrik las ik onlangs in de NRC dat uw voorganger Henk Bleker zo’n zeven jaar geleden bosbeheerders in Nederland toestemming heeft gegeven bospercelen geheel kaal te kappen, de bosbodem te bewerken en nieuw bos te laten ontkiemen. De hr Bleker meende, in zijn functie van staatssecretaris van Economische zaken, Landbouw en Innovatie, dat daar veel geld mee verdiend kon worden.

Roofbouw
De schrijvers van dit artikel (Rudy Rabbinge & Jaap Kuper) noemen deze opvatting een verouderde gedragscode waarmee het bos wordt vernield. Bomen, takken, tophout en jonge boompjes worden afgevoerd (om af leveren aan biomassacentrales?) . Het bos is in hun opvatting vogelvrij.

Dreun
Toen ik dit artikel las leek het wel of ik een klap in mijn gezicht kreeg. M’n hele volwassen leven heb ik mijn best gedaan om de aanplant van bos te ondersteunen en nu lees ik deze berichten. Schandelijk, triest en dom zijn de woorden die in me opkwamen.

Doneren voor bos
Op ons huwelijksfeest, dertig jaar geleden hebben we een inzameling gehouden onder familie en vrienden om samen met het Zuid-Hollands Landschap een bos aan te planten dat nu bekend staat als het Nessebos. Op verjaardagen vroeg ik om geld voor bomen, ik organiseerde rommelmarkten voor bomen, waarvan de opbrengsten gingen naar Trees for All, Parkbos De Haar, Bomen voor Koeien enz.

Kater
Maar nu ik gelezen heb welke verkeerde kant het opgaat met de bossen en er – zoals in bovengenoemd artikel – gesproken wordt over grootschalige bosvernietiging, roofbouw en nonchalant rondspringen met bos, begin ik sterk te twijfelen of het nog enige zin heeft om geld te  doneren voor de aanplant van bomen.

Klimaatopwarming
Overal kunnen we lezen dat er van alles moet gebeuren om de klimaatopwarming tegen te gaan, om C02 terug te dringen en dat we daarbij bomen nodig hebben. En wat doen we en wat laten we gebeuren in Nederland? We kappen bomen om daarmee geld te verdienen.

Hoe lang duurt het om dit weer enigszins recht te zetten? 
Ik hoop van harte dat u, mevrouw Schouten zich voor 100% gaat inzetten om deze volkomen verkeerde gedragscode zo snel mogelijk af te schaffen.

Hanneke van Veen

%d bloggers liken dit: